Traderzy wykorzystujący w tradingu analizę techniczną doskonale wiedzą jak  duży wpływ na zachowania kursów ona ma. Dotyczy to wszystkich rynków finansowych, a Foreksu w szczególności. Mówi się, że Forex jest rynkiem stricte technicznym, to znaczy, że analiza techniczna wyjątkowo dobrze sprawdza się do przewidywania przyszłych zachowań kursów walut i ma na nie bardzo duży wpływ. Aby jednak móc wykorzystywać techniki analizy wykresów, jakie oferuje analiza techniczna, należy najpierw poznać jej „kamień milowy" czyli trend.

Trend to nie tylko narzędzie traderów. Jak świat długi i szeroki, oczy wszystkich finansistów wpatrzone są w trendy PKB, produkcji przemysłowej, handlu zagranicznego, bilansu płatniczego, stopy inflacji, stopy bezrobocia, indeksów giełdowych, kursów walut ... Analizy trendu dokonują zarządy banków centralnych, rządy państw, instytucje rządowe i pozarządowe, przedsiębiorcy i wszyscy ci, którzy są zainteresowani przyszłym poziomem jakiegokolwiek aktywa czy wskaźnika mierzącego cokolwiek od danych z realnej gospodarki po dane z tą gospodarką niemające wiele wspólnego.

Jedną z pierwszych rzeczy, od jakich powinno się rozpocząć analizę wykresu, jest określenie kierunku jego ruchu, czyli trendu.

TREND

„The trend is your friend"

Definicja

Trend to poruszanie się kursu akcji, waluty, towaru czy jakiegokolwiek innego aktywa w jednym dominującym kierunku. 

Trend to dominacja kupujących lub sprzedających.

Trend to chciwość lub strach.

Trend to napływ kapitału lub jego ucieczka.

Trend to prosperity lub depresja.

Trend to droga wiodąca do celu...

 trend

 trend-11

 trend-12

Trend - Podział Ze Względu Na Kierunek

  1. Trend wzrostowy - wyższe szczyty, wyższe dołki.
  2. Trend spadkowy - niższe dołki, niższe szczyty.
  3. Trend horyzontalny - to taki, którego nie można zaliczyć do trendu wzrostowego ani do trendu spadkowego.

Trend wzrostowy:

trend-21

Trend spadkowy:

trend-22

Trend horyzontalny:

trend-17

Trend - Podział Ze Względu Na Czas Trwania

  1. Długoterminowy
  2. Średnioterminowy
  3. Krótkoterminowy

 trend-27

Linia Trendu

Aby nanieść na wykres linię trendu, muszą istnieć co najmniej dwa punkty. Wyznaczenie linii trendu wzrostowego polega na łączeniu lokalnych dołków (swing lows). Wyznaczenie linii trendu spadkowego polega na łączeniu lokalnych szczytów (swing highs). 

Do wyznaczania linii trendu traderzy stosują ceny zamknięcia lub ceny najwyższe/najniższe.

Linia Trendu Wzrostowego

Poniżej przedstawiona jest linia trendu wyznaczona po cenach zamknięcia. Aby wyznaczyć taką linię trendu, należy włączyć wykres liniowy:

linia trendu-23

Poniżej przedstawione są te same linie trendu widoczne na tle wykresu świecowego:

linia trendu-24

Na wykresie poniżej widać linie trendu wyznaczone po cenach najniższych. Aby wyznaczyć taką linię trendu, należy włączyć wykres świecowy lub słupkowy.

linia trendu-26

Linia trendu Spadkowego

Poniżej przedstawione są przykłady linii trendu spadkowego. Najpierw wyznaczona w oparciu o ceny zamknięcia, następnie w oparciu o ceny najwyższe:

trend-16

 trend-18

Ważność Linii Trendu

Dla tradera samo istnienie trendu to jednak zbyt mało. Kluczowe znaczenie ma to jakie są szanse na jego kontynuację.

Nie każda linia trednu jest tak samo ważna. O ważności linii trendu decyduje kilka czynników.

1.  Testowanie linii trendu - im więcej razy linia trendu jest testowana, tym jest ona ważniejsza.

2.  Czy rynek „widzi" linię trendu - jeśli kurs reaguje na linię trendu, potwierdza to jej ważność. 

  • Testowanie linii trendu w trakcie kontynuacji trendu potwierdza jej ważność.
  • Testowanie linii trendu przed jej przebiciem potwierdza jej ważność.
  • Przebicie linii trendu silną świecą potwierdza jej ważność.
  • Retesting linii trendu po jej przebiciu, a następnie ruch zgodny z jej przebiciem potwierdza jej ważność.

3.  Kąt nachylenia linii trendu. 

  • Linia trendu zbyt stroma potwierdza siłę trendu, dlatego przebicie takiej linii trendu jako sygnał zmiany istniejącego trendu nie jest wiarygodne.
  • Linia trendu zbyt płaska - przebicie takiej linii również nie jest wiarygodne. Kurs napotyka liczne poziomy oporu (w przypadku przebicia linii trendu spadkowego) lub poziomy wsparcia (w przypadku przebicia linii trendu wzrostowego). Po drugie bardzo często po dojściu do linii trendu rynek jest już wykupiony, gdyż odległość, jaką musiał pokonać do osiągnięcia, a następnie przebicia płaskiej linii trendu jest duża i po jej przebiciu traderzy często przystępują do realizacji zysków.
  • Właściwe nachylenie linii trendu - doświadczony trader potrafi z łatwością określić czy linia trendu jest zbyt płaska, zbyt stroma czy przebiega pod właściwym kątem. Czasami można się spotkać ze stwierdzeniem, że prawidłowy kąt linii trendu to 45°. Jeśli jednak monitor Twojego komputera, czy laptopa jest panoramiczny, wówczas wykres jest rozciągnięty. Jeśli masz pod wykresem wskaźnik, to ilość miejsca na wykres kursu zostaje zmniejszona, przez co wykres również jest rozciągnięty. To jaką rozdzielczość ma Twój monitor decyduje o kącie pochylenia linii trendu. Na monitorze o rozdzielczości 1440x900 linia trendu będzie bardziej płaska niż na monitorze o rozdzielczości 1024x768.

Dobrą metodą do określania prawidłowego kąta nachylenia linii trendu jest wykorzystanie Wstęgi Bollingera.

Linia trendu spadkowego powinna przebiegać nieco nad średnią Bollingera. Dlaczego? Jeśli przebiega pod średnią, wówczas cena może przebić linię trendu jednak może zatrzymać się nieco pod średnią Bollingera. Okolice średniej Bollingera to strefa, w której wykres lubi się zachowywać w sposób szczególnie nieprzewidywalny. Wystarczy rzut oka na wykres, aby stwierdzić, że średnia Bollingera działa jak magnes. Wykres ceny bardzo często testuje średnią, traktując ją jak linię trendu i przełamuje ją, jeśli siła rynku jest wystarczająca, albo odbija się od średniej i zawraca. Dodatkowo linia trendu spadkowego przebiegająca pod średnią Bollingera będzie z reguły zbyt stroma. 

Linia trendu wzrostowego powinna przebiegać nieco pod średnią Bollingera. Jeśli przebiega nad średnią, wówczas cena może przebić linię trendu jednak może zatrzymać się nieco nad średnią Bollingera. Linia trendu wzrostowego przebiegająca nad średnią Bollingera będzie z reguły zbyt stroma.

4.  Odległość między punktami na podstawie, których wyznaczana jest linia trendu - punkty takie powinny być mniej więcej w równej odległości względem siebie i nie powinny być ani zbyt blisko, ani zbyt oddalone od siebie.

Poniżej przykład przedstawiający testowanie linii trendu. Kurs po przebiciu linii wraca, testuje po czym kontynuuje wzrosty. Retesting linii trendu potwierdza jej ważność. Jest potwierdzeniem, tego że rynek „widział" linię, którą nanieśliśmy na wykres.

 trend-30

Po przebiciu linii trendu przez dużą zieloną świecę rynek okazuje objawy niezdecydowania - dwie świece doji, po których część traderów rozczarowana tym, że rynek nie chce iść w górę, zaczyna realizować zyski. Kulminacją podaży jest świeca #1, która jednak zamyka się nad linią trendu. Potwierdza to ważność linii, która z linii oporu, stała się inią wsparcia. Kolejną świecą potwierdzającą ważność linii trendu jest świeca #2, jest to młot ze względnie długim dolnym cieniem, po którym pojawia się zielona świeca #3. Kolejną świecą testującą linię trendu jest świeca #4. Jej dolny cień odbija się od linii trendu, tym samym ponownie potwierdzona została jej ważność. Świecą dającą sygnał kupna jest świeca #5. Obejmuje ona swym korpusem korpusy kilku poprzednich świec, jest jednocześnie największą świecą od momentu przebicia linii trendu. Świeca ta daje zielone światło do wzrostów, w wyniku których następuje zmiana trendu na wzrostowy.

Poniżej przykład linii trendu wyznaczonej po cenach najwyższych, (po cieniach świec), która jest zbyt stroma. Linia trendu została przebita, jednak siła trendu spadkowego była na tyle duża, że pomimo przebicia linii trendu, spadki były kontynuowane.

trend-13

Poniżej kolejny przykład linii trendu przebiegającej pod niewłaściwym kątem. Tym razem linia trendu jest zbyt płaska. Na wykresie widać, że pomimo przebicia jej, cena nie chce spadać. Cena musiałaby pokonać kilka linii wsparcia (zaznaczone czarnymi liniami). Drugim powodem jest wysprzedanie rynku. Świeca, która przebiła linię trendu, była czwartą kolejną świecą spadkową. Było wystarczająco dużo traderów, którzy mogli realizować swoje zyski.

trend-15

Poniżej linia trendu przebiegająca pod prawidłowym kątem. Po przebiciu linii trendu jest wystarczająco dużo miejsca, aby popyt mógł „rozwinąć skrzydła" zanim napotka kolejny poziom oporu i tak też robi. Dochodząc do linii oporu część traderów realizuje zyski, cena spada, jednak doświadczeni traderzy mają wystarczająco dużo sygnałów potwierdzających przejęcie kontroli nad rynkiem przez stronę popytową. Spadki zatrzymują się na średniej Bollingera, tam też traderzy przystępują do zakupów, powodując gwałtowny wzrost i zmianę trendu na wzrostowy.

 trend-14

Na powyższym wykresie widać, jak linia trendu przebiega nieco ponad średnią Bollingera. Wybicie, które nastąpiło, było jednocześnie zapowiedzią zmiany trendu i tak w rzeczywistości się stało. Na wykresie tego nie widać, jednak trend zmienił się ze spadkowego na wzrostowy na wiele miesięcy.

Poniżej przykład prawidłowo rozłożonych punktów testujących linię trendu co potwierdza ważność linii trendu.

trend-29

„The force is more your friend than the trend"

Siła Trendu

Najlepszym narzędziem do badania siły trendu są świece. Świece to wskaźniki czasu rzeczywistego, nie są opóźnione w przeciwieństwie do wskaźników analizy technicznej. Dokładna analiza świec pozwala określić, czy trend jest na tyle mocny, aby mógł być kontynuowany w przyszłości.

Impuls - Świece Impulsu 

Charakterystyka świec impulsu w trendzie wzrostowym:

1.  Świece wzrostowe dominują. Są duże, zdecydowanie większe niż świece spadkowe. Im więcej jest świec wzrostowych, tym większa dominacja kupujących. Świec wzrostowych jest zdecydowanie więcej niż spadkowych.

2.  Zamknięcie świec w kierunku ruchu trendu. Górnych cieni nie ma lub są bardzo krótkie, co komunikuje, że nie ma tendencji do realizacji zysków. Traderzy nadal ufają wzrostom, w przeciwnym razie zamykaliby swoje pozycje, w ten sposób powstawałyby długie górne cienie.

3. Dolne cienie są zdecydowanie dłuższe lub również ich nie ma.

Charakterystyka świec impulsu w trendzie spadkowym:

1.  Świece spadkowe dominują. Są duże, zdecydowanie większe niż świece wzrostowe. Im więcej jest świec spadkowych, tym większa dominacja sprzedających. Świec spadkowych jest zdecydowanie więcej niż wzrostowych.

2.  Zamknięcie świec w kierunku ruchu trendu. Dolnych cieni nie ma lub są bardzo krótkie, co komunikuje, że nie ma tendencji do realizacji zysków. Traderzy nadal ufają spadkom, w przeciwnym razie zamykaliby swoje pozycje, w ten sposób powstawałyby długie dolne cienie.

3. Górne cienie są zdecydowanie dłuższe lub również ich nie ma.

Korekta - Świece Korekty

Korekty mogą być:

1.  W kierunku przeciwnym do trendu.

2.  W kierunku zgodnym z trendem.

3.  Horyzontalne.

Charakterystyka świec korekty w trendzie wzrostowym:

1.  Świece korekty są zdecydowanie słabsze. Świece spadkowe przeplatają się ze wzrostowymi. Nie ma jednomyślności.

2.  Świece tworzące się w czasie korekty są zdecydowanie mniejsze, mają dłuższe cienie, często po obu stronach. Często pojawiają się doji, szpulki.

3.  Korekty często kończą się formacjami zapowiadającymi zmianę trendu, które w tym przypadku są formacjami kontynuacji - bullish engulfing, hammer, harami czy piercing line.

Charakterystyka świec korekty w trendzie spadkowym:

1.  Świece korekty są w zdecydowanie słabsze. Świece wzrostowe przeplatają się ze spadkowymi. Nie ma jednomyślności.

2.  Świece tworzące się w czasie korekty są zdecydowanie mniejsze, mają dłuższe cienie, często po obu stronach. Często pojawiają się doji, szpulki, high wave candlesticks.

3.  Korekty często kończą się formacjami zapowiadającymi zmianę trendu, które w tym przypadku są formacjami kontynuacji -  bearish engulfing, shooting star czy dark cloud cover.

Poniżej świece impulsu i korekty w trendzie wzrostowym:

trend-19

Poniżej świece impulsu i korekty w trendzie spadkowym:

trend-20

Korekty przebiegają zazwyczaj w podobny sposób. Nie ma już jednomyślności wśród traderów. Część traderów zaczyna myśleć o realizacji zysków i zamyka posiadane pozycje. Inni wykorzystują okazję i otwierają  pozycje zgodnie z dotychczasowym trendem, myśląc, że siła rynku się wyczerpała. Ci, którzy nie wierzą w kontynuację trendu, widząc, że rynek stracił swoją siłę, otwierają pozycje przeciwko dotychczasowemu trendowi, licząc na zmianę trendu. Doświadczeni traderzy mają jednak jasny obraz sytuacji, właśnie przez odpowiednią analizę i interpretację wykresu.

„The trend is your friend until it bends”

Trend - Metody Rozpoznawania Zmiany Jego Kierunku

Rozpoznanie trendu nie jest łatwym zadaniem, rynki rzadko poruszają się według schematów książkowych. Jak ważne jest zidentyfikowanie istniejącego trendu wie każdy trader. Wystarczy spojrzeć na wykres, aby się przekonać, jakie profity może dać zajęcie pozycji zgodnej z trendem, a jakie niebezpieczeństwo grozi za próbę przechytrzenia rynku.

Samo określenie aktualnego trendu jest trudne, zwłaszcza w jego początkowym stadium, a przewidzenie jego zmiany to dla początkującego tradera wyzwanie. Istnieje wiele metod, jakie stosują traderzy, aby możliwie jak najwcześniej i z jak największym prawdopodobieństwem przewidzieć zmianę trendu. Wszystko po to, aby „pobiec szybciej, rzucić dalej”.
Narzędzie przewidujące zmianę trendu, pozwalające ze 100% dozą pewności przewidzieć zmianę istniejącego trendu nie istnieje. Żadna z metod i żadne z narzędzi nie jest doskonałe i nie daje pewnych wyników. Trend również często ulega zmianie, po czym zmienia się ponownie, a może on w ogóle się nie zmienił, a może to nasze definicje trendu są wadliwe, choć, jak mówią traderzy „trend zmienia się tylko raz".

Przebicie Linii trendu

Przebicie linii trendu to dla niektórych traderów wystarczający sygnał do jego zmiany:

liniatrendu-2

Przebicie Linii Trendu z Retestingiem 

Bardziej konserwatywni traderzy wymagają retestingu linii trendu. Retesting linii trendu wzrostowego ma miejsce wówczas, gdy po przebiciu linii trendu kurs wraca do niej, po czym kontynuuje spadki, jest to tzw. nieudany retesting. Retesting linii trendu spadkowego ma miejsce wówczas, gdy po przebiciu linii trendu, kurs wraca do niej, po czym kontynuuje wzrosty, jest to także nieudany retesting.  Jeżeli po przebiciu i testowaniu linii trendu wzrostowego lub spadkowego kurs wraca ponownie, przebijając linię trendu wówczas ma miejsce udany resting.

Retesting linii trendu niesie za sobą określone konsekwencje. Potwierdza on ważność linii trendu. Na wykresie poniżej świeca # 1 przebiła linię trendu wzrostowego. Następnie kurs nieco spadł, jednak i kontrolę nad rynkiem przejęli kupujący. Świeca # 2 wyszła ponad linię trednu, jednak jej zamknięcie nastąpiło nieco poniżej. Kolejna świeca # 3 (bearish engulfing) pokazała, że kupujący nie są w stanie kontynuować wzrostów. Świeca ta jednocześnie potwierdziła, że nadszedł czas na spadki. Trend uległ zmianie ze wzrostowego na spadkowy. 

liniatrednu-3

Przebicie Niższego Dołka/Wyższego Szczytu

To podejście jest bardziej konserwatywne niż przedstawione powyżej. Na poniższym wykresie widać, jak po przebiciu linii trendu wzrostowego, kurs zaznacza niższy dołek, po czym stara się testować linię trendu, a następnie kontynuuje spadki. Przebicie niższego dołka, zaznaczonego na wykresie czarną linią, oznacza zmianę trendu na spadkowy.

liniatrendu-4

Zwiększenie Zmienności

Często przed zmianą kierunku trendu na rynku pojawia się większa zmienność. Dobrym sposobem na rozpoznanie podwyższonej zmienności jest Wstęga Bollingera. Na poniższym wykresie widać jak kurs respektuje średnią Bollingera. Tak długo, jak długo średnia jest respektowana, trend spadkowy jest kontynuowany. Gdy kurs przebija średnią w górę, (pierwsza część wykresu) jest to sygnał, że kupujący starają się przejąć kontrolę nad rynkiem. Do tej pory strona kupująca była w stanie jedynie zbliżyć się do średniej, testować ją, po czym podaż byłą na tyle silna, że ponownie przejmowała kontrolę nad rynkiem. Jak widać na wykresie przebicie średniej Bollingera, potwierdziło przejęcie kontroli nad rynkiem przez stronę popytową co doprowadziło do zmiany trendu na wzrostowy.

zmiana trednu-1

Na drugiej części wykresu widać podobną sytuację. Po przebiciu średniej Bollingera spadki nadal były kontynuowane, sprowadzając kurs do kolejnego minimum. Była to jednak ostatnia fala spadków, po której rynek wszedł w trend wzrostowy. 

Overbalance

Overbalance to metoda określania zmiany trendu polegająca na wyszukiwaniu największej korekty w obecnym trendzie i czekaniu na wybicie jej, tzn. na większą korektę. Pojawienie się większej korekty jest pierwszym sygnałem co do możliwej zmiany istniejącego trendu.

Na poniższym wykresie pierwszym żółtym prostokątem zaznaczona jest największa korekta trendu wzrostowego. Kolejne żółte prostokąty są kopią prostokąta pierwszego. Jak widać ani druga korekta, na której naniesiony jest prostokąt drugi, ani trzecia nie były większe od korekty pierwszej. Dopiero korekta 4 minimalnie przekroczyła granice określone prostokątem, czyli była większa od dotychczas największej korekty. Kurs poszedł w górę, po czym zaczął spadać, przebijając minimum korekty, która wybiła żółty prostokąt. W tym momencie zgodnie z metodą overbalance nastąpiła zmiana trendu na spadkowy. Kolejnym krokiem, jaki robimy, to ustawiamy prostokąt oznaczający korektę trendu spadkowego. Jest nim prostokąt szary. Jeśli któraś z kolejnych korekt wybije prostokąt, a następnie potwierdzone to zostanie pokonaniem utworzonego w ten sposób poziomu, będzie to oznaczać zmianę trendu na wzrostowy.

overbalance-1

Przedstawione tutaj zostały metody analizy trendu przy wykorzystaniu czystego wykresu (price action), bez uwzględnienia wskaźników analizy technicznej. Traderzy często wykorzystują  wskaźniki analizy technicznej jak np. średnie ruchome czy MACD do analizy trendu, określania jego siły i określania momentu jego zmiany, to jednak nie było przedmiotem tego artykułu. 

Miłej lektury,
traderany