Wstęga Bollingera® to fantastyczne narzędzie wykorzystywane przez wielu traderów od ponad 30 lat. Została ona po raz pierwszy przedstawiona przez Johna Bollingera w latach 80. XX wieku.

Wstęga Bollingera to trzy wstęgi: wstęga górna, wstęga dolna i wstęga środkowa. 

  • wstęga środkowa to arytmetyczna średnia ruchoma,
  • wstęga górna i wstęga dolna to średnie oddalone od wstęgi środkowej o dwa odchylenia standardowe. 

Jako trader nie musisz znać szczegółowej metodologii obliczania Wstęgi Bollingera. Jeśli naniesiesz na wykres Wstęgę Bollingera, podstawowymi ustawieniami najczęściej są: interwał 20, odchylenie 2. Oznaczają one odpowiednio: 20 okresową arytmetyczną średnią ruchomą - jest to wstęga środkowa, 2 odchylenia standardowe - odległość górnej i dolnej wstęgi od wstęgi średniej. Odchylenie standardowe to miara statystyczna, której nie trzeba tutaj definiować. Wystarczy, jeśli będziesz wiedział, że zarówno górna, jak i dolna wstęga są oddalone od średniej wstęgi o dwa odchylenia standardowe. Oczywiście ustawienia te możesz zmienić i możesz wykorzystywać inne.

Na poniższym wykresie naniesiona jest Wstęga Bollingera:

BollingerBands1

Wykorzystanie Wstęgi Bollingera

Wykorzystanie Wstęgi Bollingera do Tradingu Zgodnie z Kierunkiem Trendu

Gdy rynek traci swą siłę, wówczas zaczyna się konsolidować. Zarówno górna, jak i dolna wstęga przybliżają się do siebie. Takie zwężenie nazywane jest Bollinger squeeze. Rynek nie może się konsolidować w nieskończoność. W końcu musi nastąpić ruch w górę lub w dół. Zwężenie wstęg bardzo często poprzedza mocny ruch rynku, a mocne ruchy rynku to dla tradera najlepsze okazje do zarobienia pieniędzy. Często w takim przypadku rynek porusza się między wstęgą górną i dolną, dotykając bądź przebijając je tylko cieniami świec. Korpusy świec tylko testują raz jedną, raz drugą wstęgę żaden jej jednak nie jest w stanie jej przebić. W końcu jednak któraś ze świec wyłamuje się z tego porządku, zamykając się nad wstęgą górną lub pod wstęgą dolną. Takie wybicie ponad górną wstęgę to dla traderów sygnał do wejścia na rynek, bo to zapowiedź mocnego ruchu w górę będącego nową falą trendu wzrostowego bądź jego początkiem. Wybicie poniżej wstęgi dolnej oznacza mocny ruch w dół. Wybicie ma miejsce tylko wtedy gdy korpus świecy wychodzi poza wstęgę, a to wiemy dopiero po zamknięciu świecy. 

Głównym Twoim zadaniem jako tradera jest znalezienie konsolidacji, która powoduje zbliżenie do siebie wstęgi górnej i dolnej, a następnie czekanie na wybicie jednej ze świec.

Na poniższym wykresie widać wyraźne zwężenie Wstęgi Bollingera. Zwróć uwagę na to, jak świece respektują obie średnie, górną i dolną testując je jedynie swoimi cieniami. Żadna ze świec nie jest w stanie zamknąć się powyżej średniej górnej lub poniżej średniej dolnej. Długi górny cień świecy #1 pokazuje, że rynek napotkał silny opór i dalsze wzrosty stoją pod znakiem zapytania. Kolejnym potwierdzeniem przejmowania kontroli nad rynkiem przez traderów otwierających pozycje krótkie jest świeca #2, której długi górny cień oznacza realizowanie zysków z pozycji długich oraz otwieranie pozycji krótkich przez traderów. Świece #3 i #4 to próba odzyskania kontroli na rynku przez kupujących i próba powrotu do trendu wzrostowego. Korpusy obu świec są prawie identyczne i względnie duże w porównaniu z bezpośrednio poprzedzającymi je świecami, jednak górne cienie świadczą o tym, że podaż cały czas utrzymuje się na wysokim poziomie. Świeca #5 to kolejny zdecydowany atak kupujących, jednak siła kupujących nie jest wystarczająca do pokonania silnego oporu, przy którym uaktywniała się duża podaż, co wyraźnie mówią świece #1 i #2. Świeca #5 zamyka się nieco poniżej górnej wstęgi w okolicach zamknięcia świecy #1. Rynek zaczyna spadać, jednak podaż nie jest wystarczająco silna, aby pokonać linię wsparcia przebiegającą w okolicach dolnej wstęgi. Rynek testuje wsparcie i dolną wstęgę, po czym następuje kolejna próba powrotu rynku do trendu wzrostowego. Zielona świeca #6 zamyka się ponad średnią Bollingera, jednak bardzo długi górny cień potwierdza po raz kolejny, że na tym poziomie ceny skłonność do otwierania krótkich pozycji jest wśród traderów bardzo duża, a tworzony na tym poziomie opór, coraz bardziej widoczny na wykresie, wydaje się nie do pokonania. Kolejna świeca #7 testuje linię oporu, zamykając się nieco poniżej. Świece #8 i #9 są jakby lustrzanym odbiciem świec #6 i #7. O ile jednak świeca #6 (wzrostowa), ma długi górny cień, który świadczy o silnej podaży, o tyle świeca #9 (spadkowa) nie ma długiego dolnego cienia, co potwierdza zmniejszenie presji kupujących. Wydaje się, że kupujący dali za wygraną i można spodziewać się przejęcia pełnej kontroli nad rynkiem przez sprzedających. Potwierdzeniem tego jest świeca #10. Rynek gwałtownie spada, w trakcie jej tworzenia wydaje się, że sprzedający całkowicie zdominowali rynek, jednak dopóki piłka w grze…, świeca ta zamyka się jako młot z bardzo długim dolnym cieniem. Zamknięcie następuje ponad dolną wstęgą oraz w okolicach linii wsparcia, czyli linii gdzie nad rynkiem przejmowali kontrolę kupujący. Przykład świecy #10 pokazuje, jak ważne jest czekanie na zamknięcie świecy. Dopóki świeca nie zostanie zamknięta, nigdy nie wiemy, jaki przyjmie ona kształt. Traderom, którzy pośpieszyli się z otwarciem krótkich pozycji, zajrzał w oczy strach. Kolejna świeca #11 to odwrotność świecy #10. Świeca ta jednak nie ma korpusu, jest to doji i jak każda doji jest oznaką niezdecydowania, ta doji jednak oznacza dużą presję na spadki. Po niej kolejna świeca, pomimo że przebija linię wsparcia, nie jest w stanie przebić dolnej wstęgi. Świecą, która nie pozostawia złudzeń co do tego, w którą stroną podąży rynek, jest świeca #12. Przebija ona dolną wstęgę, tym samym wyznacza kierunek nowego mocnego ruchu. Zwróć uwagę na to, że jest to jednocześnie największa świeca na wykresie. Na wielkość tej świecy wpływ miało otwieranie przez traderów pozycji krótkich, jak i aktywowanie przez rynek stop lossów tych traderów, którzy mieli otwarte pozycje długie. Jak widać, przebicie Wstęgi Bollingera zapoczątkowało kolejną falę spadków, była to kontynuacja trendu spadkowego, którego wcześniejszej fazy na tym wykresie nie widać.

BollingerBands2

Poniżej przykład przedstawiający Bollinger squeeze na wykresie 15 minutowym. Przykład ten pokazuje jaki potencjał kryje się w wykorzystaniu Bollinger squeeze. Potencjał zysku jest wielokrotnie przekraczający poziom ewentualnej straty.

BollingerBands8

Poniżej kolejne przykłady wykorzystania Wstęgi Bollingera do tradingu zgodnego z trendem.

Na wykresie poniżej widać wejście rynku w trend spadkowy. Świeca #1 znaczy niższy dołek. Świeca #2 ze świecą #1 to formacja tworząca sygnał kupna, jednak nie jest on na tyle mocny, aby mógł zagrozić spadkom i świeżo ukształtowanemu trendowi spadkowemu. Jak widać, rynek ma tylko na tyle siły, aby dojść do średniej Bollingera. Świeca #3 testuje średnią, potwierdzeniem tego jest względnie długi górny cień i zamknięcie świecy pod średnią. Świeca #4 dopełnia formację bearish engulfing (objęcie bessy). W tym przypadku jest to formacja kontynuacji trendu. Świeca #4 jest to mocną, dużą świecą spadkową, która potwierdza siłę traderów zajmujących krótkie pozycje. Następnie rynek wchodzi w fazę bardzo mocnych spadków.

BollingerBands3

Prawie identyczną sytuację widać na wykresie niżej. Świeca #1 testuje średnią Bollingera, a następnie formacja bearish engulfing świeca #1 i #2 kończy korektę trendu spadkowego i wyznacza kierunek ruchu, nową falę spadkową. Po silnych spadkach pojawia się kolejna korekta wzrostowa, testowanie średniej, świeca #3 i kolejna formacja bearish engulfing, świece #3 i #4 po której mają miejsce dalsze spadki.

BollingerBands4

Poniższy wykres jest kontynuacją wykresu poprzedniego. Widać na nim jak po opisywanym powyżej sygnale kontynuacji trendu spadkowego i spadkach, na rynku pojawia się kolejna fala trendu spadkowego. Tym razem średnia Bollingera nie jest już wystarczająco mocnym oporem. Rynek po raz pierwszy od długiego czasu przebija średnią, po czym wraca i ponownie przebija ją świecą #1. Świeca #1 to mocna świeca wzrostowa, obejmująca swoim korpusem trzy poprzednie świece spadkowe. Jest to jednocześnie największa zielona świeca w trwającym od dłuższego czasu trendzie spadkowym. Wydaje się, że byki zgromadziły wystarczająco dużo kapitału, aby przejąć kontrolę nad rynkiem. Kolejna świeca potwierdza informację, jaką daje świeca #1, jednak jej względnie długi górny cień sugeruje ostrożność w przepowiadaniu przyszłości. Na wykresie widać, jak 80% korpusu świecy #2 wychodzi poza górną wstęgę Bollingera. Świeca #3 obejmuje świecę #2 i tworzy formację bearish engulfing, sygnał kontynuacji trendu spadkowego. Zwróć uwagę na przebicie Wstęgi Bollingera, jak duża część obu świec wystaje ponad wstęgę. Rynek spada o nieco ponad 300 pipsów.

BollingerBands5

Oczywiście nie zawsze zwężenie Wstęgi Bollingera daje dobre sygnały do zajęcia pozycji, dlatego tak jak w przypadku otwarcia każdej pozycji, konieczne jest ustawienie odpowiedniego stop lossa.

Wykorzystanie Wstęgi Bollingera do Tradingu Przeciwko Panującemu Trendowi

Wstęga Bollingera pomaga traderowi w zajmowaniu pozycji na długo przed zmianą istniejącego trendu. Narzędzia i metody powszechnie stosowane w celu określenia zmiany trendu dają informację o zmianie istniejącego trendu z dużym opóźnieniem. Odpowiednie wykorzystanie Wstęgi Bollingera pozwala nie tylko na przewidzenie takiej zmiany, ale także na zajęcie odpowiednio wcześnie pozycji przy jednoczwśnie bardzo dużym prawdopodobieństwie, że zmiana trendu faktycznie nastąpi.

Na poniższym wykresie widać jak formacja piercing line, świeca #1 i #2 w połączeniu z odpowiednim przebiciem górnej Wstęgi Bollingera zapoczątkowała trend spadkowy. Zwróć także uwagę na sygnał kontynuacji, świeca #3.

BollingerBands9
Oczywiście nie każde przebicie Wstęgi Bollingera jest sygnałem zmiany trendu. Jednak o wiele łatwiej zidentyfikować mocne sygnały, czyli sygnały, na których opieramy swój system niż sygnały wątpliwej jakości. Jeśli masz wątpliwości, czy sygnał jest dobry, mocny to znaczy, że nie jest. W przypadku najlepszych sygnałów, jakie generuje Twój system, nie powinieneś mieć żadnych wątpliwości co do siły sygnału, jeśli takie masz, to znaczy, że sygnał nie jest wystarczająco mocny, aby zająć pozycję.

Najważniejszymi charakterystykami, które umniejszają siłę sygnału, bądź negują go całkowicie są:

  1. Trend - zbyt mocny, nie wykazuje oznak wyczerpania, czyli nachylenie wstęgi górnej lub dolnej jest zbyt strome.
  2. Przebicie wstęgi górnej lub dolnej - zbyt słabe.
  3. Budowa i kształt świec - zbyt małe, bądź druga jest zbyt mała, długość korpusu, cieni.

Poniżej przykłady dobrych i złych sygnałów odwrócenia trendu:

Na poniższym wykresie żadna z zaznaczonych świec nie jest dobrym sygnałem odwrócenia trendu. Powinieneś już sam potrafić odpowiedzieć na pytanie dlaczego.

BollingerBands6

Poniżej widać jak świece #1 i #2 tworzą formację piercing line. W tym przypadku wybicie poniżej dolnej wstęgi nie jest wystarczające, trend spadkowy jest zbyt mocny - wstęga przebiega zbyt stromo, bardzo duża czerwona świeca przed formacją piercing line ostrzega przed zajmowaniem długich pozycji. Korpus świecy #2 jest zbyt mały i ma długi górny cień w stosunku do korpusu. Nieco inaczej wygląda sytuacja dalej. Świece #3 i #4, pomimo że są odpowiedniej wielkości, wyraźnie wyróżniają się ze swojego otoczenia, jednak siła trendu spadkowego i zbyt małe przebicie dolnej wstęgi powodują, że nie jest to mocny sygnał zmiany trendu. Jak widać rynek nie miał wystarczającej siły na zmianę trendu na wzrostowy. Strzałką zaznaczony jest mocny sygnał kontynuacji trendu spadkowego, bearish engulfing przy średniej Bollingera. Świece #5 i #6 to piercing line, nadal jednak przebicie wstęgi nie jest wystarczające.

BollingerBands7

Na koniec warto wspomnieć o średniej Wstęgi Bollingera, czyli wstędze środkowej. Tak jak wspomniałem, jest to arytmetyczna średnia ruchoma. Wstęga środkowa to miejsce gdzie rynek bardzo często zachowuje się w specyficzny sposób. Średnia działa jak magnes. Kurs zmierza do niej, testuje ją, często długo następnie, jeśli ma wystarczającą siłę przebija ją i testuje ponownie bądź po przebiciu bez testowania następuje silny ruch zgodnie z kierunkiem przebicia. Jeśli z kolei rynek nie ma wystarczającej siły, zawraca przed średnią i kontynuuje ruch w kierunku wcześniejszym. Dlatego zajmowanie pozycji przy średniej Bollingera, wiąże się z podwyższonym ryzykiem.

BollingerBands10

Traderzy stosujący tzw. metodę price action stosują zazwyczaj jedną bądź dwie średnie ruchome arytmetyczne lub wykładnicze: np. 20 okresową i 10 okresową średnią ruchomą. Wadą takiego podejścia jest to że, średnie które określają poziomy wejścia, czyli otwarcia pozycji pozwalają na wykorzystywanie jedynie sygnałów kontynuacji trendu, trudne jest natomiast w takim podejściu dokładne i odpowiednio wczesne określenie jego zmiany. W przeciwieństwie do samych średnich kroczących Wstęga Bollingera pozwala na wykorzystywanie w tradingu zarówno sygnałów kontynuacji, jak i zmiany istniejącego trendu przy jednoczesnym zachowaniu bardzo dużego prawdopodobieństwa trafności. Jak ważne jest wykorzystanie Wstęgi Bollingera w systemie transakcyjnym wzmacnia także fakt powszechnego wykorzystania jej przez traderów na wszystkich rynkach finansowych.

Artykuł ten mógłby znaleźć się w dziale „systemy transakcyjne”, gdyż zaprezentowane w nim wykorzystanie świec w połączeniu ze Wstęgą Bollingera stanowi kompletny system wielu traderów. Mam nadzieję, że wkrótce uda mi się bliżej omówić ten system transakcyjny.

Życzę sukcesów,
traderany