Japońskie świece uchodzą za najstarszą metodę analizy wykresów. Jest to jedno z najważniejszych narzędzi analizy ruchów cen na rynkach finansowych. Jeśli chcesz zostać dobrym traderem, powinieneś nauczyć się języka, jakim posługują się świece, czyli popularne świeczki.

Nie jest znany dokładny czas powstania wykresów świecowych, często jednak uznaje się, że był to XVIII w. Jeśli tak, to ojcem ich był niejaki Munehisa Homma, który jak wieść niesie, zrobił fortunę na handlu ryżem, wykorzystując do tego właśnie świece.

Czym Jest Świeca?

Świeca to emocje. Chciwość kupujących i strach sprzedających. Popyt jednych i podaż drugich. Jeżeli na rynku więcej jest tych pierwszych, rynek idzie w górę. Jeśli więcej jest tych drugich, rynek idzie w dół. Wzrosty to chciwość, spadki to strach.

Świece to psychologia rynku. Świece mówią, która strona dyktuje warunki. Świece mówią, ale nie każdy je rozumie, bo mówią swoim własnym językiem. Język ten nie jest trudny do opanowania. Kto go rozumie, ten wie, w którą stronę podąży rynek, bo świece mówią to, co się wydarzy w przyszłości. Jeśli nauczysz się języka, którym się posługują, zrozumiesz że mówią także do Ciebie. 

Jeśli stosujesz analizę techniczną, świece mogą być Twoim jedynym narzędziem, które będziesz wykorzystywać do tradingu. Świece możesz także powiązać ze wskaźnikami analizy technicznej takimi jak: Wstęga Bollingera, MACD, RSI czy z którymś z wielu innych. Powinieneś jednak pamiętać, że wykresy świecowe różnią się zasadniczo od wszystkich wskaźników analizy technicznej. Różnią się tym, że w przeciwieństwie do wskaźników, nie są opóźnione. Świece to wskaźniki czasu rzeczywistego. Żaden inny wskaźnik analizy technicznej, żadne inne narzędzie nie daje tej informacji, którą dają świece. Świeca to fakty, fakty z pierwszej ręki. Trzymając się tej terminologii, wszystko inne to poszlaki. Świeca to jedyny wskaźnik, który nie działa z opóźnieniem i zawiera w sobie wszystkie informacje, których potrzebujesz do tradingu.

Zacznijmy Więc Od Podstaw

Każda świeca (candlestick) zawiera w sobie:

  • cenę otwarcia (open price)
  • cenę najwyższą (high price)
  • cenę najniższą (low price)
  • cenę zamknięcia  (close price)

swiece 1

Na powyższym rysunku widoczne są dwie świece. W przypadku pierwszej cena zamknięcia jest niższa od ceny otwarcia, jest to świeca bessy, spadkowa. Świece spadkowe często przedstawiane są na wykresach w kolorze czerwonym, bądź czarnym. Aplikacje do analizy technicznej umożliwiają ustawienie dowolnej kolorystyki wykresów. W przypadku świecy drugiej cena zamknięcia jest wyższa od ceny otwarcia, jest to świeca hossy, wzrostowa. Świece wzrostowe często przedstawiane są na wykresach w kolorze zielonym lub białym. Obszar między ceną otwarcia a ceną zamknięcia to tzw. korpus (body). Poza tym świeca może mieć, choć nie musi, tzw.cienie (shadows). Górny koniec cienia określa cenę maksymalną, dolny cenę minimalną. Kolor, wielkość i kształt świecy zmienia się wielokrotnie od czasu jej otwarcia do czasu jej zamknięcia, tak jak zmienia się kurs akcji, czy pary walutowej, dlatego otwieranie pozycji przed zamknięciem świecy jest bardzo ryzykowne. Dopóki świeca nie zostanie zamknięta nie wiadomo jaki przyjmie kształt, czy będzie świecą hossy, czy bessy. Świeca jednogodzinna to świeca, której czas formowania się wynosi dokładnie jedną godzinę, czyli od momentu jej otwarcia do momentu zamknięcia upływa 60 minut. Świeca dzienna na Foreksie formuje się przez 24 godziny, ponieważ handel na foreksie trwa całą dobę. Na giełdach papierów wartościowych handel nie trwa całą dobę, dlatego świeca dzienna formuje się tylko przez czas trwania sesji giełdowej. Na giełdzie warszawskiej obecnie handel akcjami trwa od godz.9.00 do 17.00. Cena się zmienia, dlatego świece przyjmują wiele kształtów, kształty te pozwalają przewidywać przyszłe zachowania kursów walut, towarów czy akcji.

Podstawowe Rodzaje Świec

Typowe Świece

Zasadniczo większość świec ma każdą z cen (otwarcia, najniższą, najwyższą, zamknięcia) inną.

typical1    typical2

Marubozu

Marubozu to świece nieposiadające cieni. W przypadku świecy wzrostowej cena otwarcia jest jednocześnie ceną najniższą, a cena zamknięcia ceną najwyższą. W przypadku świecy spadkowej cena otwarcia jest ceną najwyższą, a cena zamknięcia, jest ceną najniższą.

marubozu1    marubozu2

Marubozu wzrostowa jest potwierdzeniem siły rynku. Kupujący w trakcie tworzenia świecy mieli pełną kontrolę nad rynkiem. Jeśli pojawia się w trendzie spadkowym, sugeruje zmianę trendu na wzrostowy bądź jego korektę.

Marubozu spadkowa potwierdza słabość rynku. Sprzedający mieli pełną kontrolę nad rynkiem. Jeśli pojawia się w trendzie wzrostowym, sugeruje zmianę trendu na spadkowy bądź jego korektę. 

Doji

Doji to niezdecydowanie. Świeca doji nie ma korpusu bądź jest on bardzo mały, czyli cena otwarcia i zamknięcia są takie same lub prawie takie same. Ani kupujący, ani sprzedający nie mają wystarczającej przewagi, aby przejąć kontrolę nad rynkiem, dlatego nie wiadomo, w którą stronę rynek może pójść.

Jeśli na rynku panuje jednomyślność, wówczas kształtują się świece z dużymi korpusami i małymi cieniami, rynek podąża w jedną stronę. W pewnym momencie część traderów zaczyna jednak myśleć o realizacji zysków i zamykaniu pozycji, to powoduje gwałtowny ruch ceny w przeciwną stronę. Z drugiej jednak strony, na rynek wchodzą traderzy, którzy nie otworzyli jeszcze pozycji, stanowią oni przeciwwagę dla tych, którzy stwierdzili, że rynek poszedł za daleko i przystąpili do realizacji zysków. Kończy się jednomyślność. Wtedy świece zaczynają przybierać inne kształty. Duże korpusy zastępowane są przez długie cienie. Cena zaczyna podążać w jednym kierunku, po czym pojawia się przewaga po drugiej stronie rynku i kurs zmienia kierunek, tylko po to, aby zakończyć notowania w pobliżu ceny otwarcia. Tak tworzą się doji.
Istnieją różne rodzaje doji.

Long Legged Doji

Pojawienie long legged doji potwierdza niezdecydowanie rynku. Jeśli po wzrostach zobaczysz doji, rynek może pójść zarówno w górę, czyli kontynuować wzrosty, w dół lub przejść w konsolidację. 

long legged doji

Gravestone - Nagrobek

Jak każde doji nagrobek oznacza niezdecydowanie. Jeśli jednak pojawi się w trendzie wzrostowym, może oznaczać, że o wiele bardziej prawdopodobny jest ruch w dół.

gravestone

Inverted Gravestone / Dragonfly - Odwrócony Nagrobek / Ważka

W przypadku odwróconego nagrobka kurs z jakichś powodów spadał jednak zamknięcie, tak jak w przypadku każdego doji, nastąpiło na poziomie otwarcia, lub bardzo blisko otwarcia.

 igravestone

Doji mogą przyjmować wiele innych kształtów:

inne kształty doji

Poniżej przykłady doji z niewielkimi korpusami.

doji          doji          doji          doji

Jeśli widzisz doji, które pojawiło się na szczycie trendu wzrostowego lub na dnie trendu spadkowego, powinieneś wstrzymać się z otwarciem pozycji do czasu uformowania kolejnej świecy, która jest świecą potwierdzającą kierunek ruchu ceny.

Jeśli w trendzie wzrostowym pojawi się doji, a po niej świeca spadkowa, jest to z reguły sygnał do zmiany trendu bądź świadczy o tym, że rynek dojrzał do korekty.

Jeśli doji pojawi się w trendzie spadkowym, a po niej świeca wzrostowa, jest to sygnał, zmiany trendu bądź jego korekty. Rynek prawdopodobnie pójdzie w górę. Prawdopodobieństwo to zależy od tego, gdzie pojawi się doji oraz jaką świecą jest świeca potwierdzająca. 

Doji Różne Rodzaje

Powyżej i poniżej przykłady, jak po pojawieniu się doji kolejna świeca pokazuje kierunek ruchu ceny.

Doji Różne Rodzaje 2

High Wave - Wysoka Fala

Świeca wysokiej fali jest świecą z niewielkim korpusem (jednak większym niż może mieć doji) i długimi cieniami to świeca wysokiej fali. Podobnie jak doji oznacza niezdecydowanie.

High Wave

Hammer - Młot

Młot to świeca występująca w trendzie spadkowym, z długim dolnym cieniem i korpusem, który może być zarówno zielony, jak i czerwony - zielony ma większą wymowę. Górny cień jest krótki bądź nie ma go wcale. Dolny cień powinien być co najmniej dwa razy dłuższy od korpusu. Jest to sygnał zmiany trendu.

hammers

Młot podobnie jak doji wymaga potwierdzenia. Niektórzy traderzy takiego potwierdzenia nie wymagają do otwarcia pozycji. Poniżej przykład młota, który został potwierdzony przez wzrostową świecę, co dało sygnał zmiany trendu.    

 Hammer 2

Hanging Man -Wisielec

Wisielec to młot występujący w trendzie wzrostowym z długim dolnym cieniem i korpusem, który może być zarówno zielony, jak i czerwony - czerwony ma większą wymowę. Górny cień jest krótki bądź nie ma go wcale. Dolny cień powinien być co najmniej dwa razy dłuższy od korpusu. Jest to podobnie jak młot sygnał zmiany trendu. Poniżej przykład podwójnego wisielca potwierdzonego przez spadkową świecę, co zapoczątkowało zmianę trendu. 

Hanging Man

Shooting Star - Spadająca Gwiazda

Spadająca gwiazda, to nic innego jak odwrócony młot występujący w trendzie wzrostowym.

shooting stars

Spadająca gwiazda również wymaga potwierdzenia, jednak potwierdzenie powinno być podwójne. Pierwszym potwierdzeniem jest luka cenowa między spadającą gwiazdą a świecą potwierdzającą. Odpowiednio duża świeca potwierdzająca jest drugim potwierdzeniem. 

Shooting Star

Kombinacje Świec

Engulfing - Objęcie

Formacja objęcia jest bardzo mocnym sygnałem odwrócenia trendu. Składa się z dwóch świec. Pierwsza jest zgodna z panującym trendem, druga przeciwna trendowi. Korpus drugiej świecy powinien objąć korpus pierwszej świecy. Objęcie cieni, nie jest konieczne. Niektórzy traderzy od engulfing wymagają objęcia także cieni lub objęcia tylko jednego cienia poprzedzającej świecy. Tego, który jest przeciwny istniejącemu trendowi (cienia dolnego w przypadku objęcia bessy, a górnego w przypadku objęcia hossy).  

Engulfing jest mocniejszym sygnałem, jeśli obejmuje więcej niż jedną świecę.

Engulfing Pattern

Dark Cloud Cover - Zasłona Ciemnej Chmury

Zasłona ciemnej chmury to sygnał odwrócenia trendu wzrostowego bądź jego korekty. Składa się z dwóch świec, pierwsza jest wzrostowa, druga spadkowa. Druga świeca powinna otworzyć się wyżej, niż zamknęła się pierwsza świeca i powinna się zamknąć powyżej otwarcia ceny pierwszej. Im zamknięcie jest bliżej otwarcia pierwszej świecy, tym sygnał zmiany trendu jest mocniejszy.

Dark Cloud Cover

Piercing Line

Piercing line to dark cloud cover w trendzie spadkowym.  

Piercing Line

Harami 

Harami składa się z dwóch świec. Pierwsza jest duża to świeca matka (mother), druga jest mniejsza to świeca dziecko (baby). Druga świeca powinna być zawarta w świecy pierwszej, jeśli nie cała, to przynajmniej jej korpus. Może pojawić się w trendzie wzrostowym, jak i spadkowym. Jest to sygnał odwrócenia trendu, wymaga jednak potwierdzenia przez kolejną świecę.

Harami

Jeśli drugą świecą jest klasyczne doji, wówczas formacja nazywana jest Harami Cross - Krzyż Harami

Morning Star - Gwiazda Poranna

Formacja gwiazdy porannej składa się z trzech świec. Pierwsza jest spadkowa. Druga świeca powinna być mała, może być spadkowa lub wzrostowa. Trzecia świeca jest świecą wzrostową, która powinna otworzyć się z luką. 

Morning Star

Evening Star - Gwiazda Wieczorna

Gwiazda wieczorna to gwiazda poranna uformowana na szczycie.

Evening Star

Formacje gwiazdy wieczornej, jak i gwiazdy porannej zapowiadają zmianę istniejącego trendu. Siła tych formacji uzależniona jest od kilku warunków:

  • Im większa luka między świecą trzecią a drugą tym mocniejszy sygnał odwrócenia trendu.
  • Im bardziej świeca trzecia pokrywa świecę pierwszą, tym mocniejszy jest sygnał zmiany trendu.
  • Im większy wolumen w trakcie formowania świecy trzeciej, tym mocniejszy jest sygnał zmiany trendu.

Tweezers

Tweezers to dwie świece występujące jedna po drugiej bądź w niewielkiej odległości od siebie. Mają identyczne maksima - w przypadku uformowania się na szczycie trendu wzrostowego lub mają identyczne minima - w przypadku uformowania się na dnie trendu spadkowego. Najczęściej formowane są przez cienie, jednak mogą być także uformowane przez korpusy, dotyczy to świec niemających cienia. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby jedna znaczyła najwyższy lub najniższy poziom cieniem, a drug korpusem.

Pojawienie się tweezers zwłaszcza pod linią oporu lub nad linią wsparcia jest sygnałem zmiany trendu, wówczas nie wymaga potwierdzenia przez kolejną świecę. Jeśli formacja ta pojawia się w innym miejscu niektórzy traderzy wymagają dla ważności formacji potwierdzenia przez kolejną świecę.

Tweezers

Jeśli dwie świece z formacji tweezers są oddzielone przez inne świece, mamy do czynienia z podwójnym szczytem lub podwójnym dnem.

 Double Tops

Świece Łączone

Spójrz na wykres prezentujący formację Piercing Line. Co widzisz? Oczywiście Piercing line. Teraz spróbuj połączyć obie świece tworzące Piercing line w jedną.

  • Cena otwarcia pierwszej świecy jest ceną otwarcia świecy łączonej.
  • Cena zamknięcia drugiej świecy jest ceną zamknięcia świecy łączonej.
  • Najniższą ceną świecy łączonej jest najniższa cena świecy pierwszej bądź drugiej w zależności od tego, która z nich jest niższa.
  • Najwyższą ceną świecy łączonej jest najwyższa cena świecy pierwszej bądź drugiej w zależności od tego, która z nich jest wyższa. 

Co widzisz?

Powinieneś w  zobaczyć młot. Jaki ma korpus? Czerwony.

Połączenie jakiej formacji omawianej powyżej da młot, ale z korpusem zielonym?

Oczywiście bullish engulfing.

Każda świeca, którą widzisz na wykresie to połączenie świec na mniejszych interwałach.

Na koniec kilka uwag

Całodobowy handel na Foreksie powoduje, że pewne formacje świecowe występują rzadko lub bardzo rzadko. Dotyczy to formacji, dla których powstania koniecznym warunkiem jest występowanie luk cenowych. Rzadkość występowania luk cenowych powoduje, że np. formacja morning star, evening star czy abandoned baby praktycznie na Foreksie nie występuje, dlatego do kwestii luk należy podejść dość liberalnie, nie są one na Foreksie konieczne.

Jak wspomniałem na początku, świece to psychologia rynku, chciwość kupujących i strach sprzedających. Sposób, w jaki świece komunikują to język, jakim się posługują.  Nazwa świecy, czy formacji, nie jest istotna, to nie jest sprawa nawet drugorzędna. Ważne jest rozumienie języka, jakim się świece posługują, czyli odpowiednia ich interpretacja. 

Jak Prawidłowo Interpretować Świece

  1. Najpierw zobacz, czy świeca jest wzrostowa, czy spadkowa. Zwróć uwagę na jej korpus, korpus to cena otwarcia i zamknięcia. Odpowiedz na pytanie, która strona rynku miała przewagę, a następnie czy strona dominująca była na tyle silna, że może dyktować warunki podczas tworzenia kolejnych świec, a zwłaszcza następnej. Zidentyfikuj cienie. Określ, jakie przekazują informacje. Który jest dłuższy dlaczego.
  2. Popatrz na wcześniejsze świece. Zobacz, czy więcej jest wzrostowych, czy spadkowych. Zwróć uwagę na ich wielkość, ile ich jest, co komunikują. Podejdź do każdej indywidualnie. Stwierdź, czy potwierdzają kierunek ruchu ceny, czy nie. Przeanalizuj także świece mniejsze, jedna może wydawać się nieistotna, jednak jeśli jest ich więcej, mogą przekazywać ważną informację. 
  3. Z odczytanych informacji, staraj się wywnioskować, jaki będzie kolor kolejnej świecy. 
  4. Jeśli potrafisz zidentyfikować formację świec np. engulfing, określ przy pomocy poprzedzających ją świec, w którą stronę powinien pójść rynek. 

Musisz pamiętać, aby cierpliwie zaczekać do zamknięcia świecy. Zarówno kolor, jak i kształt każdej świecy zmieniają się wielokrotnie w trakcie jej formowania. Na rynku wszystko się może wydarzyć i świeca, która jest zielona po chwili może być czerwona.